icat

Matbaa Nedir? Özellikleri Hakkında Bilgi?

Matbaa Nedir? Özellikleri Hakkında Bilgi?| Matbaa’da kağıt, kumaş, deri gibi çeşitli malzemeler üzerine yazı, resim ya da şekil gibi şeyleri basmaya yarayan ve çok sayıda nüshalar elde edilmesini sağlayan makine ya da sistemdir. Arapça kökene sahip olan matbaa kelimesi basım evi, baskı aleti ve basım yeri gibi anlamlar için de kullanılır. Henüz matbaa teknolojisinin gelişmediği dönemlerde el yazması olarak çoğaltılan kitaplar kısıtlı sayıda üretilebildiği için herkese ulaşamıyordu.

İlk önce ağaç ya da taş gibi çeşitli malzemelerden kalıplar geliştirildi. Bunlar daha sora balmumu veya kil üstüne silindir şekilli damga ve kalıplara geliştirildiler. Bundan sonra mermer, ağaç ve metal kalıplara geçildi. Bu baskı tekniği ile yavaş yavaş matbaa sistemi oluştu. Matbaa 2. yüzyılda Çinliler tarafından geliştirildi ve ilk başlarda Budist metinler basıldı.

Matbaa Hakkında Bilgi?

Çinli bir bilim adamı olan Sheng kil ve tutkal’ pişirerek tek tek harf kalıpları çıkarma yöntemini buldu. Bu harfler demir bir levhaya sıralanıp üzerleri reçine, mum ve kağıt külü ile sıvalanıyordu. Levha ateşte ısıtılınca üzerindeki harfler iyice katılaşıyordu. Böylece oluşturulan kalıbın üzerine mürekkep sürülerek istenilen metin çok sayıda çoğaltılabiliyordu. Kalıbın işi bittikten sonra kalıp yeniden ısıtılarak üzerindeki harfler daha sonra tekrar kullanılmak üzere sökülüyordu. Böylece bir baskı yöntemi geliştirilmiş oldu.

Çinlilerle komşu olan Türklerin de 8. yüzyılda matbaayı kullandıkları düşünülüyor. Ancak batılı kaynaklar matbaanın ilk olarak Johannes Gutenberg tarafından bulunduğunu kabul ediyorlar. Doğu Türkistan’da basılarak yazılan kitaplardan Uygur ve eski Türk kültürünü öğrenmekteyiz. Bu tarihi metinler Turfan Araştırmaları adı altında incelenmektedir ve tahta baskılarla basılmıştır. Bu dönemde tahta oymalarla basılmış olan resmi evraklar, yıllık takvimler mevcuttur.

Matbaa Nedir Kim Bulmuştur?

Orta Asya ile ticaret yapan Müslüman Araplar kağıt kullanılan baskı tekniğini öğrenmiş ve uygulamaya başlamışlardır. Matbaa sistemini Endülüs Emevileri öğrenince onlardan da Avrupalılar öğrenmiştir. Böylece Avrupa’da ondördüncü yüzyıldan sonra matbaa kullanılmaya başlamıştır. Pirinç ve tunçtan harf kalıpları hazırlandı. Bu harfler yumuşak bir kalıba kondu ve bu kalıbın üzerinden kurşun levhalar hazırlandı ve tipo baskı tekniği geliştirilmiş oldu.

Johannes Gutenberg daha önce bilinen baskı tekniğini daha da geliştirmiştir. Tek tek harflerin pirinç kalıbını hazırlayarak kalıpların etrafına kurşun dökerek bir kalıp elde etti ve bunun da üstüne kurşun kalay ile antimon karışımı bir alaşım döküp harfleri elde etti. Üst kısımda vidalı bir kol alt tarafta sabit bir yatak ile yere paralel hareket eden bir kapaktan ilk matbaa makinesini geliştirdi. Yataktaki metal çerçeve mürekkepleniyor ve üstüne kağıt konuluyordu ve kapak kağıda baskı yaparak kağıtta yazılar oluşturuluyordu.

1475’de Peter Schöffer yumuşak metal kalıp değil de, çelik kalıplar kullanmaya başladı. Yatak bölümü de hareketli hale getirilerek, kağıt değiştirme, klişeleri mürekkepleme ve üst kapağa basınç uygulama kolay hale gelmiş oldu. Zamanla matbaa sisteminde şu değişiklikler olmuştur: 1790 yılında İngiliz William Nicholson mürekkep sürmek için deriyle kaplı merdane kullandı. 1795’de Amerikalı Samuel Rust üstten vidayla sıkıştırılmış çelikten matbaa makinesi icat etti.

Alman Friedrich Koenig ise 1 803’te dişli çark sistemi ve buhar gücünü kullanarak baskı kapağının inmesini ve kalkmasını, yatağın hem ileri hem de geri gitmesini ve klişe merdanesinin tek bir mekanik işlemle mürekkeplenmesini sağladı. Daha sonra yardımcısıyla beraber baskı kapağı yerine kağıt sarılı bobinler kullanarak rotatif baskı sistemini icat etti. Amerikalı William Bullock ise 1865 yılında plaka yerine bobin kağıtlar kullanarak kağıt eklemeyi sürekli hale getirmiş oldu. Bundan sonra otomatik katlama maki-neleri sayesinde matbaa çok daha hızlı hale geldi.

Matbaanın Gelişimi

20. yüzyıla gelindiğinde artık ofset baskı sistemi geliştirilmiş oldu. Optik olarak çalışan bilgisayarlı dizgi makineleri diğer kalıpların rafa kaldırılmasını sağladı. Artık matbaa işi çok hızlanmış olduğundan büyük okuyucu kitlelerine kısa zamanda ulaşan gazeteler çoğaldı. Türkiye’de Musevilerin, Ermenilerin ve Rumların kurduğu matbaalardan sonra ilk Türk matbaasını İbrahim Müteferrika 1727 yılında basmahane adıyla kurmuştur.

Basmahanede ilk olarak sözlük basılmıştır. Başta hattatlar matbaaya karşı çıktılar, ama buna engel olamadılar. Türkiye’de hızla gelişen ve çoğalan matbaalar 1928’de harf devriminden sonra bir bunalım yaşamıştır. Birçok matbaa kapanıp yenisi açılmıştır.

Daha Fazla Göster

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı